Stemmen van Vivace

Een impressie van het vredesconcert van Vivace in de grote kerk te Heusden, op 29 november 2008, met de stukken "The Creation" van Carl van Kuyck en "The Armed Man" van Karl Jenkins.

Nog net op tijd voor de uitvoering begint, vinden we onze plek op de 3e rij. We zijn getuige van de première van "The Creation", gecomponeerd door Carl van Kuyck, de dirigent die zijn eigen compositie begeleidt. Ik kijk even om me heen, mijn ogen volgen de prachtige gewelven van de kerk. Een kerk is van zichzelf al een kerk, een gebouw met een identiteit. Zelfs zonder mis, zonder een pastoor die de oude geschriften predikt, zet de presentie in dit gebouw aan tot reflectie. Vanavond is er een bijzondere mis. Een mis voor vrede. Ik kan nog net een stukje lezen in het programma, maar heb niet meer de tijd om alles in me op te nemen.

Het licht dooft, volledig. Een donkere toon resoneert door de kerk, een stem spreekt de woorden van de schepping. Mijn aandacht is meteen getrokken en werkt haast betoverend. Een bundel licht schijnt op de spreekster, die het verhaal verteld over chaos, hoe chaos ooit is ontstaan uit de schaduw van datgene dat altijd al was. Ik denk aan niets meer, hoor alleen de stem trillen in het vacuüm.

Het koor beroert de ruimte, een geluid om nooit te vergeten. De solisten dimensioneren de klanken, staan op geringe afstand van mij en vertolken de eerste delen van het Gloria. Mijn vrouw vraagt me hoe het toch komt dat dit zo mooi is. We raken compleet in vervoering. Niemand kan zien waar we in gedachten zijn gebleven. De “normale”, draagbare klanken die men in een mis gewend is, maken langzaam plaats voor iets anders. De emoties worden scherper gesteld en ik zet haast onbewust een knop om, zodat ik mee kan gaan in de resonantie van The Creation. De delen van het Gloria volgen elkaar snel op. Met de Hymne dekt het orkest ons warm toe. Na de laatste noot, de laatste galm van het Hymne besef ik me dat dit uniek is. Ik probeer me voor te stellen hoe het is om een compositie te hebben gemaakt, die zojuist via een tal van stemmen en instrumenten werkelijkheid is geworden. Wat moet dat bijzonder zijn voor Carl van Kuyck. Het applaus bevestigd die gedachte.

Ik heb even genoeg indrukken om bij stil te staan. Een kopje koffie gaat er nu wel in. Wat ging dat snel voorbij. Althans voor mij en mijn vrouw. Voor diegenen voor wie het een verplichte zit is, een “moetje” zullen we maar zeggen, was het wellicht wat aan de lange kant. Dat is jammer, want het langste stuk moet nog komen. We zijn nog niet bovenaan de berg, zeg maar. Het is maar hoe je er tegenaan kijkt. Ik ga graag mee omhoog en het kost me geen moeite. Voor mij wordt het pas lastig als we weer naar beneden gaan en ik terug omhoog wil. Iedereen zoekt weer zijn plaats. Het orkest en het koor zet zich neder.

Geroffel, mars en ritme kondigen de komst aan van "The Armed Man". Hoog tempo muziek, hard werken voor het koor. Dit is opnieuw even wennen, mede door de energie die ervan uitgaat.

In mijn ooghoek dacht ik eerder al een Imam te hebben gespot. Inmiddels was die met een gevolg op het bankje achter de solisten gaan zitten. Als "The Armed man" stopt, staat de imam op en loopt naar waar eerst de spreekster stond bij "The Creation". Het is stil en het licht wordt op hem gericht, terwijl hij recht in de microfoon zijn keel schraapt. Het is hem vergeven, want nog voordat zijn oproep tot gebed zal weerklinken, gaat mijn diepste respect uit naar hem. Gezien vanuit de conservatieve gedachte staat hij nu in het huis van de God die niet zijn God is. Inmiddels denken veel mensen gelukkig niet meer zo zwart-wit. En hij is een van die mensen. Zijn gezang levert bij mij een interne strijd op, twijfel over of de muren het wel houden, daar zij voor het eerst deze geluidsgolven trotseren. Twijfel over wat alle mensen hier in de kerk denken en voelen, wat mijn vrouw hiervan denkt. Uiteindelijk realiseer ik me dat ik het zelf ben die de twijfel veroorzaakt. Loslaten is de les die me hier wordt geleerd, en ik luister naar zijn gezang met waardering.

Het gezang van de Imam bleek een functie te hebben. Het was nodig om ruimte te maken voor hevige emoties, overdonderend geweld en het slagveld dat tot leven lijkt te komen. Toortsen verlichten de hemel, verscheurende teksten vullen de kerk over leed en waanzin. Teksten meelezen lukt wel, maar door de donderslagen van de pauken laat ik bijna mijn boekje vallen. Het volume gaat hoger en hoger, meer en meer. De toelichting in het boekje op de kleuren die de muziek ondersteunen, is voor mij absoluut overbodig. Er is geen twijfel over dat deze stukken de illusie, angst en aanverwante negatieve emoties weerspiegelen. Tot slot is het met één vuistgebaar van de dirigent stil, de galm is enorm.

Verdriet, weemoedige stemmen, verlies. De soliste Sylvia van der Vinnen staat op nog geen 5 meter afstand en zingt "Now the Guns Have Stopped". Het is stil in de kerk, het is stil van binnen. Ontsproten uit de wanhoop en de leegte, reikt aan de horizon hoop, zich materialiserend door het prachtige Benedictus. De cello brengt golven van bezieling als een warme deken. Een prachtige melodie waarvan de echo in mijn hoofd nog lang bewaard zal blijven.

De afsluiter "Better is Peace" verbreekt de zwaartekracht en tilt ons op. We laten achter wat geweest is, treden tegemoet wat komen gaat. Kon iedereen dit maar horen, in elke kerk, moskee, tempel en kantoorgebouw. De toestand waarin ik ben, is moeilijk te beschrijven. Ik weet wel, dat geen sterveling op deze aarde een oorlog zou ontketenen vanuit deze toestand. Karl Jenkins, Carl van Kuyck, Vivace, missie geslaagd.

Een lang en verdiend applaus, gevolgd door bloemen, nog meer applaus. We lopen wat heen en weer en zien Gijs Klerx staan en brengen onze complimenten over, terwijl hij het heel druk heeft met napraten. We lopen nog wat, komen de Imam tegen. We lachen vriendelijk naar hem, hij lacht terug terwijl hij van alle kanten complimenten krijgt voor zijn bijdrage. Wat kan het leven toch eenvoudig zijn. We gaan huiswaarts en onderweg bedenken we dat ik misschien een leuke impressie zou kunnen schrijven van deze ervaring.

Nino Michielse - Non-fictie opdracht NF1