Ouderwetse democratie

2005: Kloof tussen bevolking en overheid en regering
Uit onderzoek* van 2005 bleek dat de steun voor het regeringsbeleid gering was en de bevolking kritisch was over de overheid en de politiek in het algemeen. Er leek een kloof te bestaan tussen wat de bevolking wilde en wat regering en overheid op hoofdlijnen voor ogen hadden.
2006: Weinig vertrouwen in overheid
In 2006 bleek uit soortgelijk onderzoek dat het vertrouwen in het beleid van de regering en de uitvoering door de overheid nog steeds zeer laag was, maar iets was gestegen ten opzichte van vorig jaar.
2007: Behoefte aan veranderingen ten aanzien van de democratie en de overheid
In 2007 bleek dat de Nederlandse bevolking democratie belangrijk vond. De parlementaire democratie is in Nederland diep ingebed in de samenleving en de fundamentele waarden van de democratische rechtsstaat worden breed onderschreven. Er is echter ook behoefte aan veranderingen ten aanzien van de democratie en de overheid.
Waar zit het probleem dan vooral? De burger die door de politiek wil meer betrokken en geïnformeerd worden. Het vertrouwen in Tweede Kamer en kabinet is nog steeds laag. Meer dan de helft van de burgers voelt zich niet vertegenwoordigd in de politiek en geeft aan onvoldoende invloed te hebben. De burger wil meer invloed op beleid, en wil ambtsdragers (burgemeester, premie) zelf rechtstreeks kunnen kiezen.

Dus er zijn al jaren problemen in de relatie tussen de burger en de politiek, en moeten de volgende zaken verbeterd worden:

  • De overheid moet zich beter informeren over problemen in de samenleving.
  • De burger moet beter geïnformeerd worden door de politiek over de resultaten die geboekt worden.
  • De burger wil meer betrokkenheid bij de politiek.
  • De burger wil betere vertegenwoordiging in de politiek.
  • De burger wil meer invloed op de politiek.
  • De burger wil rechtstreeks ambtsdragers kunnen kiezen.

Hoe komt dit toch dat dit al jaren speelt en niet verbetert?
Regentschap
Dat komt ten eerste omdat de behoefte aan veranderingen ten aanzien van de democratie en de overheid niet serieus wordt benaderd en aangepakt. Al jaren hoor je dezelfde problemen maar de overheid en politieke partijen maken zich hier niet druk om. Waarschijnlijk hebben ze ook last van 'regentschap': als je op het pluche zit, doe je mee en laat je je idealistische veren vallen (Harry Mulish heeft hier een aardig boek over geschreven "De Rattenkoning").
Oud kiesstelsel
Ten tweede is de huidige hiërarchische manier van vertegenwoordiging en kiezen (politici noemen dit indirecte vertegenwoordiging) zeer ouderwets. Ons kiessysteem, althans wat betreft de parlementsverkiezingen, stoelt op het omzetten van stemmenaantallen in zetels via een berekeningswijze, vorige eeuw opgesteld door de Gentse professor Victor D'hondt. Deze niet rechtstreeks toegewezen zetels leidt tot allerlei rare situaties. Zetelbezitters kunnen een kiesperiode blijven zitten in de Tweede Kamer en zonder verantwoording aan de kiezers uit een partij stappen en als eenmansfractie verder gaan. Het was toen (1900) praktisch ook erg lastig om mensen rechtstreeks personen te laten kiezen. De burger in de periferie van een land kende de politici nauwelijks maar de regionale of lokale politicus was wel beter bekend. Het direct kunnen kiezen van politici is tegenwoordig geen enkel probleem met de mogelijkheden van nieuwe media (zoals internet), tenslotte kiezen we tegenwoordig bij het Eurosong Festival ook winnaars met SMS-jes (zelfs over heel Europa).
Democratie concept uit de postkoetstijd
Tenslotte is de huidige democratie gebaseerd op een democratisch concept uit de tijd van de postkoets (rond 1900). Belangen werden gebundeld in partijen, die oorspronkelijk van religieuze, arbeidsmaatschappelijke of politieke aard waren. De belangenbehartiging was toen ook sterk geografisch gebonden, zoals noorden-protestants-christelijk en zuiden-katholiek, steden-arbeiders-middenklasse en platteland-boerenbevolking, etc. In de huidige tijd is deze belangenverdeling veel meer verspreid en versnipperd over Nederland. Bovendien ging toentertijd de snelheid van besluitvorming met de snelheid van de postkoets. Tegenwoordig gaat deze met de snelheid van het licht.

Veranderen
Er is dus behoefte aan verandering vanuit de burgers maar ook de onderliggende concepten van het huidige bestel moeten veranderen.
Vermoedelijk kan de Haagse politiek en overheid deze nodige veranderingen niet uit zichzelf initiëren, omdat dan hun eigen regentschap op het spel staat. Bij een politicus gaat het natuurlijk om belangen en macht. Als politici dit niet willen of kunnen, dan moet dit initiatief komen door druk vanuit de bevolking, burgers worden zo ontevreden dat ze veranderingen eisen. Of het systeem wordt van binnenuit vanzelf uitgehold, politici merken dat ze in het ouderwetse systeem vastlopen en proberen binnen het systeem veranderingen aan te brengen (denk aan versnippering door meerdere kleine partijen zoals ook Verdonk of Wilders). Dit zal lastig zijn omdat dan de gevestigde regenten moeten (mee)veranderen. Dus…

Burgers verenigt u!

  • 21minuten.nl onderzoek 2005, 2006, 2007